Ethisch verantwoorde AI in de financiële sector
Kunstmatige intelligentie verandert de kern van financiële dienstverlening. Van geautomatiseerde kredietbesluiten tot risicoprofielen die in seconden worden opgesteld: algoritmes nemen steeds vaker beslissingen die direct ingrijpen in het leven van klanten. Maar wie is verantwoordelijk als een algoritme iemand ten onrechte afwijst? Hoe voorkom je dat historische ongelijkheid wordt versterkt? En wat gebeurt er met menselijke afwegingen in een sector die steeds verder automatiseert?
Die vragen zijn allang geen theoretische exercitie meer. Met de Europese AI Act die inmiddels van kracht is en toezichthouders die strenger optreden, moeten financiële instellingen hun AI-toepassingen niet alleen technisch, maar ook ethisch kunnen verantwoorden. Veel organisaties zoeken nog naar de juiste taal, kaders en ervaring om ethische risico’s tijdig te herkennen en te beheersen.
Techniek is niet genoeg
“Iedereen heeft een technische reflex: kijken naar data, naar het model. Maar wat ik in mijn onderzoek zie, is dat de organisatieprocessen eromheen veel bepalender zijn voor de keuzes die worden gemaakt”, zegt Joris Krijger (techniekfilosoof en AI-ethicus verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam).
Krijger schreef het boek Onze kunstmatige toekomst (2025), dat werd genomineerd voor een Nationale AI Award en de Socratesbeker 2026. Hij pleit voor een ethische infrastructuur binnen organisaties: niet alleen principes op papier, maar verankering in governance, beleid en dagelijkse besluitvorming.
In zijn onderzoek ontwikkelde Krijger een holistisch volwassenheidsmodel met zes sleuteldimensies: beleidskaders, governance, formele checks, training van medewerkers en management, bewustzijn bij bestuurders en integratie in inkoop- en ontwikkelprocessen. “Ik heb veel organisaties gezien die op één dimensie gas geven. Maar als je op de andere dimensies niets doet, zet je geen echte stappen en word je niet volwassener op dit onderwerp”, licht hij toe.
Nieuwe peer-to-peer training
Daarom lanceert de Leaders in Finance Academy een nieuwe peer-to-peer training: Ethiek & AI. De training richt zich op risk & compliance officers, data-analisten, beleidsmakers en andere professionals die werken met algoritmische besluitvorming in de financiële sector.
De training biedt geen technische deep dive, maar focust op de ethische en maatschappelijke implicaties van AI in financiële dienstverlening. Deelnemers leren hoe AI besluitvorming beïnvloedt en welke ethische vraagstukken dit oproept, bijvoorbeeld rond bias, discriminatie en uitlegbaarheid. Ook komt aan bod hoe AI organisatiestructuren en verantwoordelijkheden verandert, en hoe je voorkomt dat menselijke waarden naar de achtergrond verdwijnen bij cruciale beslissingen.
“Je moet ethiek niet uitbesteden aan dit soort systemen. Dat is aan ons als mensen om daar goede keuzes in te maken”, benadrukt Krijger. “Waar AI wel bij kan helpen, is het ordenen van informatie en het structureren van argumenten. Maar de uiteindelijke beslissing moet bij ons liggen.”
Wetenschappelijke diepgang en praktijkervaring
“Met Joris halen we een vernieuwende denker in huis over een onderwerp dat lastig grijpbaar is”, vertelt Maarten Bolk namens Leaders in Finance Academy. “Hij combineert wetenschappelijke diepgang – als Founding Editorial Board Member van het internationale AI & Ethics Journal van Springer Nature en met opiniestukken in NRC, Trouw en de Volkskrant – met ruime praktijkervaring.”
“Tegelijkertijd draait het niet alleen om luisteren”, vervolgt Bolk. “Maar juist om peer-to-peer leren: deelnemers wisselen ervaringen en dilemma’s uit met vakgenoten en gaan naar huis met een concreet handelingsperspectief voor hun eigen organisatie.”
De training is bedoeld voor risk & compliance officers, data-analisten, beleidsmakers, professionals in de eerste lijn en data- en AI-specialisten die vanuit hun rol werken met AI-toepassingen of algoritmische besluitvorming.
Geïnteresseerden kunnen voor meer informatie en registratie hier terecht.
