AI-agents die zelfstandig producten zoeken, vergelijken en bestellen namens de consument staan op het punt e-commerce en betalingsverkeer fundamenteel te veranderen. Dat stelt hoogleraar Roland Frank in een nieuw Fintech 2040-paper van Riverty over de opkomst van zogeheten agentic commerce. Volgens het onderzoek verschuift het concurrentievoordeel van klikken en zoekrangschikking naar machine-leesbaarheid, betalingsautoriteit, betrouwbare uitvoering en interoperabiliteit tussen AI-systemen.
De paper wijst China aan als duidelijkste etalage van wat agentic commerce kan worden. Ecosystemen als Alibaba’s Qwen en ByteDance’s Douyin combineren AI, commerce, betalingen en aanbevelingssystemen tot één geïntegreerde gebruikerservaring. Alibaba beweegt daarbij vanuit betaal- en winkelinfrastructuur naar AI-orchestratie; Douyin doet het omgekeerd en gebruikt zijn aanbevelingsmotor om aankopen direct in de app af te ronden.
Voor Europa schetst Frank een strategische keuze. In plaats van die sterk geïntegreerde modellen te kopiëren, kan Europa volgens hem een eigen route bouwen rondom interoperabiliteit, transparante toestemmingen, betrouwbare betaalinfrastructuren en consumentenbescherming.
De bouwstenen liggen er deels al: het politieke akkoord over PSD3 en de Payment Services Regulation (november 2025), het lopende FiDA-voorstel voor open finance, de EU Digital Identity-wallets (uiterlijk eind 2026) en de AI Act. Wat ontbreekt, schrijft Frank, is een samenhangende marktarchitectuur die deze elementen aan elkaar knoopt.
Vertrouwen als rem en randvoorwaarde
De consument is nog niet klaar om de touwtjes volledig uit handen te geven. Uit recent onderzoek van Riverty en Adyen blijkt dat 93% van de respondenten op elk moment de mogelijkheid wil behouden om een aankoopbeslissing van een AI te controleren of te stoppen. De meeste consumenten zouden AI-agents slechts beperkte bestedingsbevoegdheid toekennen en verwachten volledige transparantie over hoe beslissingen tot stand komen.
Het rapport adviseert Europese bedrijven daarom klein te beginnen, met wat Frank ‘dependable bounded autonomy’ noemt: smalle agents voor taken waarin voorkeuren stabiel zijn en het neerwaarts risico beperkt is.
Als voorbeeld noemt hij een voorraadagent die in fases opschaalt – eerst een melding wanneer producten dreigen op te raken, dan een aankoopvoorstel, en pas in een derde fase een autonome herbestelling binnen vooraf vastgelegde grenzen voor merk, prijs en bezorgmoment. Cruciaal daarbij is een rule-based toestemmingsarchitectuur die precies vastlegt wat een agent mag kopen, in welke prijsbanden, bij welke leveranciers en met welke menselijke bevestigingsmomenten.
Voor de financiële sector is de boodschap helder: betalen is het moment waarop gedelegeerde intentie bindende economische actie wordt – en daarmee een strategisch controlepunt in het ontstaande agentic-commerce-ecosysteem. De winnaars van agentic commerce zullen volgens Frank dan ook niet per se de partijen met de beste AI-interface zijn, maar de spelers die interoperabel, machine-leesbaar en betrouwbaar weten te opereren in markten waarin machines de transacties uitvoeren.