DNB schrapt minimumvloer hypotheken: miljarden aan bankkapitaal vallen vrij
De Nederlandsche Bank verlengt de minimumvloer voor de risicoweging van hypotheekleningen niet. Daarmee valt vanaf 1 december naar schatting €3 miljard aan kapitaal vrij bij Nederlandse banken – geld dat kan gaan naar aandeelhouders, overnames of investeringen.
De zogeheten 458-maatregel – genoemd naar artikel 458 van de Europese verordening kapitaalvereisten – geldt sinds januari 2022 en werd tweemaal verlengd, voor het laatst in 2024. Hij verplicht banken die interne modellen gebruiken een ondergrens aan te houden voor de gemiddelde risicoweging van hun hypotheekportefeuille.
Op 30 november 2026 loopt de regeling definitief af, waarmee de kapitaalruimte van de sector per 1 december 2026 direct groeit.
Schokdemper uit 2022
DNB voerde de vloer in vanwege het verhoogde systeemrisico in de Nederlandse huizenmarkt. Banken hebben veel hypotheken op hun balans en Nederlandse huizenkopers leggen relatief weinig eigen geld in. De vloer moest voorkomen dat banken in hun eigen modellen te weinig kapitaal zouden reserveren – een extra schokdemper voor het geval de huizenmarkt een klap zou incasseren.
Die schokdemper acht de toezichthouder nu niet langer nodig. Huizenprijzen en lonen zijn de afgelopen jaren gestegen en de mogelijkheden voor aflossingsvrije hypotheken zijn ingeperkt. De systeemrisico’s zijn volgens DNB geleidelijk afgenomen, terwijl banken minder kwetsbaar zijn geworden voor een correctie. Ook zonder de maatregel blijven ze naar verwachting voldoende weerbaar.
Rabobank grootste begunstigde
Hoeveel er precies vrijvalt, hangt af van wie er rekent. DNB houdt het op zo’n €3 miljard voor de hele sector; een analyse van het FD komt uit op ruim €4,5 miljard. ABN AMRO kan rekenen op knap €1 miljard, ING op circa €500 miljoen en Van Lanschot Kempen op zo’n €70 miljoen. ASN en Triodos profiteren niet van de wijziging.
Marktleider Rabobank profiteert het meest. De coöperatieve bank ervaart bovendien, anders dan haar beursgenoteerde concurrenten, geen druk van beleggers om kapitaal uit te keren en zou de extra miljarden op de balans kunnen laten staan.
“Als ik daar CEO was, zou ik me afvragen: waarom staat er zo veel geld op de balans?”, zei Bhimji tegenover het FD. “Ze praten al zo lang over overnames. Het moet een keer gaan gebeuren.”
Geen automatische uitkering
De grootbanken benadrukken tegenover het FD dat de vrijval niet vanzelf naar aandeelhouders gaat; het kapitaal kan ook naar investeringen of de eigen bedrijfsvoering. Over de beslissing zelf zijn ze eensgezind positief: concurrenten op de hypotheekmarkt, zoals verzekeraars, waren nooit aan de vloer gebonden, waardoor het speelveld nu gelijker wordt.
Bovendien is de ruimte mogelijk tijdelijk. Door de Europese bankenregels van Basel IV moeten banken hun buffers de komende jaren waarschijnlijk weer ophogen. “Europa wil dat banken meer kapitaal gaan aanhouden, óók als de kredietrisico’s beter zijn. Een soort veiligheidsnet”, zegt Hugo van Wijk (bankenadviseur Vallstein) tegenover het FD.
Een nieuwe hap uit de buffers verwacht hij niet: de invoering verloopt gefaseerd en “dat kapitaal moet allang gereserveerd zijn”.
Helemaal los laat DNB de hypotheekmarkt dan ook niet. De contracyclische kapitaalbuffer van 2% blijft staan en de toezichthouder blijft het systeemrisico in de huizenmarkt en de risicogewichten op hypotheekportefeuilles nauwlettend volgen. Nemen de risico’s weer toe, dan kan de schokdemper er opnieuw onder worden geschoven. De vrijval is ruimte – geen vrijbrief.
