Banken en vastgoedketen willen dat kabinet ingrijpt tegen hypotheekfraude
Tussen 2020 en 2024 kwam hypotheekfraude in Nederland naar schatting 6.300 tot 10.700 keer voor, met een financieel belang van €2,7 tot €4,6 miljard. Dat blijkt uit een rapport van het Financieel Expertise Centrum. De Nederlandse Vereniging van Banken, notarissen, makelaars, politie en andere partijen in de vastgoedketen willen dat het kabinet nu ingrijpt.
De schatting komt van het team Financial Crime Analysis van politie en de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), dat het onderzoek deed op verzoek van de partners in het Financieel Expertise Centrum (FEC). Het team vond 364 geregistreerde gevallen en extrapoleerde die met inschattingen van negen experts uit drie politieregio’s, bij een onzekerheidsmarge van 25%. De FEC-partners noemen de uitkomst zelf richtinggevend.
Ook het bedrag vraagt om een kanttekening. Het financiële belang is het aantal gevallen maal de gemiddelde hypotheeksom van €435.000: een maat voor het geleende geld, geen schadepost.
Wat criminelen met de panden doen, blijkt uit opsporingsonderzoeken: van witwassen en drugsopslag tot illegale verhuur en arbeidsuitbuiting en mensenhandel. Woningzoekers moeten op een toch al krappe markt bovendien concurreren met criminelen die geld genoeg hebben.
Elke partij ziet een stukje
Dat zulke praktijken lastig te ontdekken zijn, komt volgens de keten doordat elke partij slechts een deel van de transactie ziet. Geldverstrekkers, notarissen, makelaars, politie en gemeenten kunnen cruciale gegevens niet altijd bij de bron controleren of onderling delen, waardoor signalen versnipperd blijven.
Daar komt bij dat hypotheekfraude een ogenschijnlijk slachtofferloos delict is. Zolang de maandlasten binnenkomen, heeft een geldverstrekker weinig reden om nader te kijken, en wordt fraude toch ontdekt, dan ontbreekt vaak de prikkel om aangifte te doen. Loopt hypotheekfraude samen met een zwaarder delict, dan vervolgt het Openbaar Ministerie doorgaans dat delict en blijft de fraude vaak buiten de registratie.
Wie fraude faciliteert, kan bovendien flink opschalen. Eén leverancier van valse loonstroken, jaarcijfers of werkgeversverklaringen maakt volgens politieonderzoeken tientallen tot honderden gevallen mogelijk. AI maakt zulke documenten steeds overtuigender. Zonder politiek en wettelijk ingrijpen verwachten de FEC-partners dat hypotheekfraude blijft toenemen.
Inkomen controleren bij de bron
Negen organisaties vragen het kabinet die versnippering in de keten te doorbreken: de Stichting Fraudebestrijding Hypotheken, politie, makelaarsvereniging NVM, Vastgoed Nederland, de Nationale Hypotheek Garantie, de Kamer van Koophandel, gemeente Zaanstad, de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie en de Nederlandse Vereniging van Banken.
Ze willen gegevensuitwisseling tussen publieke en private partijen, sterkere poortwachters en bronverificatie: hypotheekverstrekkers moeten het opgegeven inkomen bij de Belastingdienst kunnen controleren.
Vooral die laatste eis raakt de rol van geldverstrekkers. Zij moeten nu in beginsel afgaan op de loonstroken en jaarcijfers die de klant aanlevert. De Belastingdienst beschikt wel over de fiscale inkomensgegevens, alleen mag hij die door zijn geheimhoudingsplicht niet actief delen. Politie, FIOD en Openbaar Ministerie kunnen ze vorderen en soms achteraf met de geldverstrekker delen, maar dan is het kwaad al geschied.
Van de zes oplossingsrichtingen in het FEC-rapport heeft inkomensverificatie, met een terugmelding als de fiscale gegevens later wijzigen, volgens de ketenpartners de grootste impact. Een uitvraag van de NVB onder hypotheekverstrekkers in januari 2026 bevestigde dat. Voor die verificatie is wel een wetswijziging nodig.
Op de tweede plaats staat onder meer het Centraal Aandeelhoudersregister, dat zichtbaar moet maken wie er achter bv’s en niet-beursgenoteerde nv’s zit. De initiatiefwet daarvoor is in januari 2017 bij de Kamer ingediend en wacht nog op agendering.
Bij de maatregel die bovenaan staat, lopen oproep en rapport overigens niet helemaal gelijk op. De keten vraagt kabinet en Kamer “niet opnieuw te volstaan met onderzoek”. Volgens de FEC-partners is vóór invoering van inkomensverificatie juist nader onderzoek nodig naar welke fiscale gegevens op welk moment cruciaal zijn. Het besluit om daarvoor de fiscale geheimhouding te doorbreken, leggen zij bij de politiek.
