Publieke doelen, privaat kapitaal: De sleutelrol van NWB Bank
Lidwin van Velden is CEO van de ‘vijfde bank van Nederland’, maar opereert grotendeels buiten het zicht van het grote publiek. Terwijl Europa en Nederland zoeken naar miljarden voor de grote transities, laat de NWB Bank zien hoe een publiek bankmodel werkt. We spraken Van Velden over hoe zij met een AAA-rating en Hollandse nuchterheid miljarden ophaalt op de internationale kapitaalmarkten om onze voeten droog te houden.
Het is een bijzondere verschijning in het bankenlandschap. Een bank opgericht door en voor de waterschappen, een jaar na de watersnoodramp van 1953 onder het motto: ‘dit nooit meer’. De Nederlandse Waterschapsbank (NWB Bank) is de op vier na grootste bank van Nederland, maar heeft geen enkel filiaal en geen enkele geldautomaat. De bank opereert als een uiterst efficiënte marktpartij met een kostenratio waar menig grootbank jaloers op is, terwijl de aandelen volledig in handen zijn van de publieke sector.
In een tijd waarin Brussel en Den Haag worstelen met de financiering van klimaatdoelen en strategische autonomie, wordt de rol van deze specialistische bank steeds relevanter. Lidwin van Velden, CEO van de NWB Bank en voorzitter van de European Association of Public Banks (EAPB), ziet vanuit haar dubbelrol hoe de financiële behoeften in Europa verschuiven.
De Europese rekening
De waarschuwingen zijn niet mis te verstaan. Mario Draghi schetst in zijn bekende rapport een beeld van een Europa dat dreigt vast te lopen door een gebrek aan investeringskracht. Om concurrerend te blijven en de klimaatdoelen te halen, is er volgens het rapport jaarlijks een investeringsinjectie van zo’n €800 miljard nodig.
“Europa is het snelst opwarmende continent ter wereld”, reageert Van Velden. “We merken allemaal dat het weer extremer wordt. De investeringsvraag bij onze klanten – waterschappen, drinkwaterbedrijven, woningcorporaties – neemt daardoor fors toe.”
Het probleem is niet alleen de enorme omvang van de benodigde investeringen, maar vooral de noodzaak van kapitaal met een zeer lange adem. Waar commerciële banken zich richten op de meer risicovolle en private bedrijven en de kortere termijn financiering, vragen projecten als dijkversterkingen, betaalbare sociale woningbouw of duurzame energieprojecten juist om financiering die decennia vooruitkijkt.
AAA zonder staatsgarantie
Hier fungeert de NWB Bank als betrouwbare lange termijn financier. Het model is bijzonder: de bank heeft een AAA-rating, gelijk aan die van de Nederlandse staat. En dat zonder dat de overheid direct garant staat voor de bank zelf. Dit vertrouwen stelt de bank in staat om goedkoop geld aan te trekken op de internationale kapitaalmarkt en dit met looptijden tot wel dertig jaar uit te lenen aan de (semi-)publieke sector.
“We streven een passende winst na, geen winstmaximalisatie”, legt Van Velden uit. “Daardoor kunnen we de publieke sector van passende financiering voorzien. Een waterschap dat een gemaal bouwt dat tientallen jaren meegaat, wil geen lening die elke vijf jaar geherfinancierd moet worden met alle renterisico’s van dien. Wij bieden die lange zekerheid.”
Hoewel de bank haar wortels heeft in de veilige financiering van de semi-publieke sector, zoekt de NWB Bank bij de energietransitie bewust ruimte binnen haar bedrijfsmodel. Voor duurzame energieprojecten gelden namelijk geen staatsgaranties of borgingen, zoals die wel bestaan bij waterschappen of corporaties. Vaak is een publiek haakje als een SDE++ subsidie de oplossing.
“We streven een passende winst na, geen winstmaximalisatie.”
In dit segment accepteert de bank een iets groter risico op de eigen balans, om de verduurzaming van Nederland te versnellen en betaalbaar te houden, iets dat ook essentieel is voor de kerntaak van de waterschappen. Een sprekend voorbeeld hiervan is Windpark Zeewolde, een van de grotere windparken op land.
“Daar zoeken we de complementariteit met andere financiële partijen”, zegt Van Velden. “Rabobank nam het initiële projectrisico en wij verstrekten lange termijn financiering van ruim €450 miljoen deels met een garantie van de Deense overheid gekoppeld aan de levering van de turbines.”
Internationale run op de polder
Maar waar komt dat geld eigenlijk vandaan? NWB Bank trekt haar funding aan op de internationale kapitaalmarkt om vervolgens te investeren in de maatschappelijke opgaven in Nederland. Sinds 2014 geeft de bank zogeheten ‘waterobligaties’, een vorm van Green Bonds, uit.
Het animo daarvoor is groot. “Bij onze meest recente uitgifte van de waterobligatie werd er voor €5 miljard ingeschreven terwijl we voor €1 miljard uit de markt willen halen”, vertelt Van Velden. “Beleggers uit onder meer Europa, Azië en de Verenigde Staten, waaronder verzekeraars, pensioenfondsen en centrale banken, tonen veel interesse.”
Waarom? Omdat Nederlands waterbeheer internationaal geldt als een ‘A-merk’. In een volatiele wereld zoeken beleggers naar veilige havens die óók impact maken. “Ze weten precies wat er met hun geld gebeurt: dijkversterking, waterzuivering, biodiversiteit. Die transparantie, gekoppeld aan onze rating, zorgt voor een rentevoordeel. Dat voordeel geven wij weer direct door aan de waterschappen.”
Niet achteraf repareren maar bestendig ontwerpen
Geld alleen is echter niet genoeg. De grote maatschappelijke opgaven vragen ook om een andere manier van samenwerken. “Je ziet vaak dat opgaven vanuit silo’s worden benaderd”, observeert Van Velden. “De een doet duurzame energie, de ander waterbeschikbaarheid en waterkwaliteit, de derde betaalbaar wonen. Maar die opgaven landen allemaal op dezelfde vierkante meter.”
Dit vereist een fundamentele denkomslag. Als lid van de Europese Reflection Group on financing climate resilience die haar rapport afgelopen december aan Wopke Hoekstra aanbood, pleit Van Velden voor het principe ‘climate resilience by design’: niet achteraf repareren, maar vooraf gezamenlijk bestendig ontwerpen.
Hoe dit er in de praktijk uitziet, toont een pilot aan de Korte Verspronckweg in Haarlem. De nieuwbouwwijk wordt een leefomgeving met betaalbare woningen die door de focus op waterkwaliteit, biodiversiteit en klimaatadaptatie klaar is voor de toekomst.
“Wij halen privaat geld op de internationale kapitaalmarkt op en investeren dat in de maatschappelijke opgaven voor een waterbewust en duurzaam Nederland.”
In plaats van ieder voor zich naar oplossingen te zoeken, brachten de NWB Bank en woningcorporatie Ymere zes partijen – waaronder drinkwaterbedrijf PWN en het Hoogheemraadschap van Rijnland – al in de ontwerpfase bij elkaar.
“We ontwikkelen daar een waterpositieve wijk”, vertelt Van Velden. “Er komt een buffer voor regenwater dat helpt in droge tijden en bijdraagt bij aan de groenvoorziening. Dat verlaagt de druk op het riool, het drinkwaternet en houdt de drinkwaterrekening betaalbaar.”
De bank treedt hierbij niet alleen op als financier, maar ook als verbinder die helpt om de baten van waterberging vooraf in kaart te brengen.
Een exporteerbaar model
De rol van de NWB Bank blijft niet onopgemerkt in het buitenland. Als voorzitter van de EAPB ziet Van Velden dat er interesse is in het Nederlandse model. “VN-watergezant Retno Marsudi vroeg ons recent nog of dit model niet reproduceerbaar is in andere landen. Zeker in ontwikkelingslanden is de behoefte aan zo’n gespecialiseerde waterbank groot.”
Ook in eigen land zijn de ambities fors. “Onze kredietportefeuille is nu nominaal zo’n €58 miljard, maar we verwachten dat we de komende jaren richting de €80 miljard gaan.”
Dit onderstreept de noodzaak van een stabiel investeringsklimaat en een betrouwbare overheid, een punt dat ook Peter Wennink recent maakte in zijn advies aan het kabinet. De NWB Bank slaat de brug naar die stabiliteit door publieke langetermijndoelen direct te koppelen aan de internationale kapitaalmarkten.
“Dat is onze missie”, besluit Van Velden. “Wij halen privaat geld op de internationale kapitaalmarkt op en investeren dat in de maatschappelijke opgaven voor een waterbewust en duurzaam Nederland.”
