De kenniskloof die Europa afremt
April staat internationaal bekend als de maand van financiële geletterdheid. Op papier draait dat om kennis, in de praktijk vooral om zekerheid: weten wat er met je geld gebeurt in een economische omgeving die steeds onzekerder aanvoelt.
Daarmee rijst een relevante vraag: in hoeverre zijn mensen toegerust om verstandige financiële keuzes te maken in een wereld waarin sparen, beleggen en pensioen steeds meer de verantwoordelijkheid van het individu worden?
Van bewustwording naar noodzaak
De maand van financiële geletterdheid vindt haar oorsprong in de Verenigde Staten en kreeg daar in 2004 officiële erkenning. Inmiddels is april uitgegroeid tot een internationaal moment waarop overheden, toezichthouders en financiële instellingen stilstaan bij financiële kennis en weerbaarheid. Niet als marketingmoment, maar als jaarlijkse graadmeter.
Financiële geletterdheid gaat daarbij niet alleen over weten wat inflatie of rente is. Het draait ook om vertrouwen, overzicht en het gevoel grip te hebben op financiële beslissingen met gevolgen voor de lange termijn.
De Europese Centrale Bank benadrukt dat financiële geletterdheid burgers helpt om geïnformeerde financiële beslissingen te nemen en financiële veerkracht te versterken.
Waarom dit onderwerp nu urgent is
Dat financiële geletterdheid hoog op de Europese agenda staat, is geen toeval. Op 30 september 2025 presenteerde de Europese Commissie haar Financial Literacy Strategy als onderdeel van de bredere Savings and Investments Union.
Het doel is helder: burgers beter in staat stellen om weloverwogen financiële keuzes te maken en spaargeld meer richting investeringen te laten stromen. Dat is van belang, omdat Europa grote investeringsbehoeften heeft terwijl veel particulier vermogen nog altijd op spaarrekeningen blijft staan.
Wat is financiële geletterdheid eigenlijk?
Financiële geletterdheid bestaat uit drie onderdelen: kennis, gedrag en houding ten opzichte van geld. Deze definitie, ontwikkeld door de OESO, vormt de basis voor de eerste EU-brede meting via de Flash Eurobarometer 525 uit 2023.
Daarin werd financiële kennis getest aan de hand van vijf vragen over onderwerpen als inflatie, risico en spreiding. Maar kennis alleen is niet voldoende. Ook gedrag – zoals budgetteren, plannen en bewuste keuzes maken – telt even zwaar mee.
De uitkomst: 18% van de Europeanen scoort hoog op financiële geletterdheid, 64% gemiddeld en 18% laag. Daarmee is het onderwerp een expliciete pijler geworden binnen het Europese beleid rond sparen en investeren.
Nederland scoort goed, maar niet zonder kanttekeningen
Binnen Europa behoort Nederland tot de kopgroep, samen met landen als Denemarken en Zweden. Ongeveer 28% van de Nederlanders behaalt een hoog niveau van financiële geletterdheid, ruim boven het EU-gemiddelde van 18%.
Toch laat dit cijfer ook een andere realiteit zien: meer dan 70% van de Nederlanders haalt dit niveau niet. Daarnaast blijken jongeren en mensen met een lager inkomen of opleidingsniveau structureel lager te scoren. Opvallend is ook dat mensen hun eigen financiële kennis vaak overschatten.
Dat is geen reden voor pessimisme, maar wel een aanwijzing waar gerichte verbetering mogelijk is.
Spaargeld domineert, beleggen blijft achter
De spanning tussen kennis en gedrag wordt duidelijk zichtbaar in cijfers van De Nederlandsche Bank.
Eind 2024 hadden Nederlandse huishoudens ruim 600 miljard euro op betaal- en spaarrekeningen staan, waarvan het grootste deel op spaarrekeningen. Daartegenover stond circa 192 miljard euro aan beleggingen. Spaargeld is daarmee ruim tweeënhalf keer zo groot als belegd vermogen.
Volgens de Autoriteit Financiële Markten belegt slechts ongeveer een kwart van de huishoudens actief. Dit patroon is breder zichtbaar in Europa, waar circa 70% van het spaargeld (zo’n 10 biljoen euro) op bankrekeningen blijft staan.
De conclusie van de Europese Commissie is duidelijk: beperkte financiële kennis en risicobewustzijn zijn belangrijke oorzaken van de lage deelname van particuliere beleggers aan kapitaalmarkten.
De kern van het probleem is niet dat iedereen zou móeten beleggen. Het probleem is dat veel mensen die keuze niet bewust maken, maar deze uitstellen door onzekerheid. En die onzekerheid komt zelden voort uit onwil, maar meestal uit een gebrek aan duidelijkheid.
De rol van digitale financiële diensten
De opkomst van digitale financiële oplossingen speelt hierin een dubbele rol. Enerzijds maken apps en platforms financiële producten toegankelijker. Anderzijds zorgen complexiteit en een overvloed aan informatie voor nieuwe drempels.
Volgens de Europese strategie is het daarom essentieel dat digitale oplossingen helder, transparant en gebruiksvriendelijk zijn. Niet als marketingmiddel, maar als randvoorwaarde voor verantwoord gebruik.
April als startpunt, niet als eindpunt
Wat de maand april vooral duidelijk maakt, is dat financiële geletterdheid geen tijdelijk thema is. Het is een structurele voorwaarde voor een gezonde financiële sector.
Een sector waarin mensen begrijpen wat ze doen, waarin keuzes gebaseerd zijn op inzicht en vertrouwen en waarin digitale innovaties bijdragen aan overzicht in plaats van verwarring.
Een artikel van Frank Schooneveldt, Managing Director bij Akkuro Savings & Investments.
