De Autoriteit Financiële Markten ziet cyberveiligheid als acuut systeemrisico voor de financiële sector. Dat blijkt uit Trendzicht 2027, waarin de toezichthouder schetst hoe geopolitieke onrust, volatiele AI-verwachtingen en hoge overheidsschulden het financiële systeem onder druk zetten. In een aparte analyse waarschuwt zij dat de komende erfenisgolf consumenten kwetsbaar maakt voor oplichting.
Geopolitieke spanningen zijn volgens de Autoriteit Financiële Markten uitgegroeid van incidenten tot een structureel kenmerk van het mondiale systeem. De markten blijven daar opvallend kalm onder: de mondiale onzekerheid ligt op een historisch hoog niveau, terwijl de volatiliteit op de kapitaalmarkten relatief laag is. Volgens de toezichthouder roept dat de vraag op of risico’s worden onderschat.
Een mogelijke verklaring voor de kalmte op de markten zijn de hoge verwachtingen van AI. Een aanzienlijk deel van de beurswaarde is geconcentreerd bij een beperkt aantal technologie- en AI-bedrijven, waardoor een omslag in het sentiment breed kan doorwerken. Overheden hebben intussen weinig ruimte om schokken op te vangen: de staatsschulden groeien wereldwijd mogelijk richting 100% van het bruto binnenlands product in 2030.
Op de cryptomarkten is het beeld grilliger. Inmiddels bezit ongeveer een op de acht Nederlanders crypto. De koersen zijn zeer volatiel en cryptobezitters zeggen vaker met fraude in aanraking te komen dan traditionele beleggers. De AFM noemt sterker en meer centraal Europees toezicht daarom noodzakelijk.
‘Niet de vraag of, maar wanneer’
Bij de kwetsbaarheden van markten en overheden komt een digitale. Financiële instellingen zijn volgens de AFM een primair doelwit voor cyberaanvallen, vanwege hun centrale rol in het financiële systeem en hun hoge digitaliseringsgraad.
“Het is niet de vraag of de financiële markten zullen worden getroffen door een cyberaanval, maar wanneer en hoe”, zegt AFM-bestuursvoorzitter Laura van Geest. “Wij zijn hier, net als de sector, bezorgd over. Ondertussen is er nog weinig maatschappelijke aandacht voor. Dit vraagt om gezamenlijke inspanningen van instellingen, overheden, toezichthouders en bedrijven en consumenten.”
De dreiging komt volgens de toezichthouder ook van statelijke actoren, die cyberaanvallen inzetten als geopolitiek instrument. Nieuwe AI-modellen leveren bovendien steeds krachtigere wapens om kwetsbaarheden in de beveiliging te vinden en te benutten.
Het Europese cyberagentschap ENISA telde tussen januari 2023 en juni 2024 in de Europese financiële sector 488 publiek gerapporteerde incidenten; 301 daarvan troffen banken. Die banken leunen vaak op dezelfde cloud- en datadiensten als handelsplatformen en clearinginstellingen. Een incident bij één kritieke leverancier kan daardoor gelijktijdig de handel en de afwikkeling verstoren.
Erfgenamen als doelwit
Kwetsbaar zijn ook consumenten, en dan vooral erfgenamen. In de analyse ‘Vermogen naar de volgende generaties’ schrijft de AFM dat de huidige 75-plussers €524 miljard aan nettovermogen bezitten, waarvan €304 miljard aan overwaarde op de eigen woning. De piek van de nalatenschappen ligt naar verwachting rond 2050.
Het nagelaten vermogen groeit al jaren, vooral door de waardestijging van koopwoningen. Steken erfgenamen de opbrengst van een geërfd huis opnieuw in de woningmarkt, dan kan dat de kansenongelijkheid daar vergroten.
Zelf zijn erfgenamen voorzichtig met het geld: twee op de drie ontvangers zetten het opzij als spaargeld. Zeker acht op de tien winnen geen financieel advies in.
Tegelijk ontvangen erfgenamen in korte tijd aanzienlijke bedragen, terwijl ze voor complexe financiële keuzes staan en mogelijk emotioneel kwetsbaar zijn door het verlies van een naaste. Dat maakt hen een aantrekkelijk doelwit voor beleggingsfraudeurs. De groeiende adviesmarkt biedt daarnaast ruimte aan zelfbenoemde ‘erfcoaches’ zonder toereikende expertise.
Tegen die fraude noemt de AFM in Trendzicht enkele beschermingsmaatregelen navolgenswaardig, waaronder het ‘familiewachtwoord’ van ABN AMRO en ‘Check het Gesprek’ van ING. Ook wijst zij op een verplichte vertraging van een aantal uur bij het verhogen van betalingslimieten.