Voedselzekerheid is allang niet meer alleen een kwestie van oogsten en noodhulp. Door klimaatvolatiliteit, hogere inputkosten en verstoorde toeleveringsketens wordt de weerbaarheid van voedselsystemen een financieel vraagstuk – ook voor banken, verzekeraars en beleggers. Een nieuw rapport van het World Economic Forum en Bain & Company, From Pilots to Portfolios, schetst hoe die transitie financierbaar kan worden.
De urgentie is zichtbaar. De FAO en het World Food Programme van de VN zoeken $202 miljoen om 8,8 miljoen mensen in 22 hoogrisicolanden te beschermen tegen de verwachte gevolgen van El Niño, terwijl de druk op de rijstmarkt laat zien hoe kwetsbaar de voedselvoorziening van miljarden mensen is.
De rode draad: voedselsystemen moeten weerbaarheid opbouwen vóórdat schokken uitgroeien tot noodsituaties.
Voor de financiële sector is dat meer dan een duurzaamheidsthema. Minder voorspelbare opbrengsten raken boereninkomens, de inkoopstrategie van bedrijven, de kredietkwaliteit, verzekeringsrisico’s en de langetermijnwaarde van assets. Voedselsystemen zijn goed voor circa 30% van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, maar ontvangen slechts zo’n 7% van de klimaatfinanciering.
Om de transitie tegen 2030 te bekostigen is naar schatting $1,1 biljoen per jaar nodig – en financiers blijven vooralsnog grotendeels aan de zijlijn.
Het knelpunt is dat de omslag te zwaar leunt op boeren, die de kosten en risico’s vooraf dragen. Duurzamere landbouw kan productiviteit en rendement op termijn verbeteren, maar in de overgangsfase krijgen boeren te maken met hogere kosten en onzekere terugverdientijden. In de akkerbouw ontstaat zo al snel 12 tot 36 maanden van negatieve of volatiele kasstromen voordat de voordelen zichtbaar worden. Zonder modellen die dat risico opvangen, blijft kapitaal weg.
Voorbij de losse pilots
Weerbaarheid moet daarom financierbaar worden, betogen WEF en Bain. Kapitaal beweegt pas op schaal als risico’s zichtbaar zijn, gedeeld worden en op een werkbare manier worden geprijsd. Dat vraagt om duidelijker vraagsignalen van multinationals, financieringsstructuren die risico’s over partijen verdelen, steviger steun voor boeren en beloningen voor duurzame uitkomsten als lagere emissies, betere bodemgezondheid en waterbesparing.
Concreet: langjarige inkoopcontracten die kasstromen voorspelbaarder maken, preferentiële leningen en blended finance die de investeringsdruk vooraf verlagen, verzekeringen en garanties tegen opbrengstvolatiliteit, en meetsystemen waarmee kredietverstrekkers prestaties beter kunnen beoordelen.
Een Nederlands voorbeeld noemt het rapport ook. In het programma Tomorrow’s Dairy bundelen Nestlé, Vreugdenhil Dairy Foods en Rabobank de krachten: de afnemers geven een duidelijk vraagsignaal naar duurzamer geproduceerde zuivel, terwijl Rabobank preferentiële leningen verstrekt en boeren die meetbare praktijken toepassen een premie op hun melk ontvangen.
Sinds de start in 2022 is er ruim €50 miljoen mee gemoeid tot 2030 en zijn meer dan 150 boeren betrokken, met als doel de uitstoot met 50% terug te dringen.
Voor financiële instellingen is dit volgens de opstellers geen nichethema binnen klimaat, maar een opkomende opgave rond het versterken van portefeuilles en het creëren van waarde.
Wie vroeg meebouwt aan die gecoördineerde modellen – door krediet-, verzekerings-, duurzaamheids- en inkoopteams eerder te laten samenwerken – kan risico’s beheersen en tegelijk nieuwe business aanboren.