Europa kan minder afhankelijk en weerbaarder worden met een sterke circulaire economie, maar circulaire bedrijven krijgen hun businesscase nu zelden rond. Dat hield Hilde Sijbring, expert circulaire financiering bij de Nederlandse Vereniging van Banken, het Europees Parlement voor. Haar oproep, in aanloop naar de nieuwe Circular Economy Act: zorg voor een gelijk speelveld, zodat circulaire ondernemingen financierbaar worden.
Sijbring sprak op 23 juni tijdens een hoorzitting van de parlementaire milieucommissie (ENVI) over de aanstaande wet. Ze bracht een uitgesproken financieringsperspectief in: de vraag is niet alleen of de wet de ambitie verhoogt, maar of die de marktomstandigheden schept waarin circulaire bedrijfsmodellen op schaal financierbaar worden.
Haar kernboodschap was dat circulariteit pas opschaalt wanneer een circulair model economisch hout snijdt voor de ondernemer – pas dan wordt het ook rendabel voor een bank om het te financieren. De Europese Bankenfederatie maakt volgens haar hetzelfde punt: de wet moet marktfalen corrigeren om winstgevende businesscases mogelijk te maken.
Afhankelijk van een handvol landen
De urgentie is volgens Sijbring vooral geopolitiek. Veel producten, van mobiele telefoons tot batterijen, leunen op kritieke grondstoffen als kobalt, lithium en zeldzame aardmetalen, waarvan de verwerking sterk geconcentreerd is in een beperkt aantal landen – met name China, in sommige gevallen voor meer dan 90%. Valt die aanvoer weg, dan heeft Europa een probleem.
“De just-in-time-mentaliteit van bedrijven laat in deze tijd van geopolitieke onzekerheid haar kwetsbaarheid zien”, aldus Sijbring. “Verstoringen in toeleveringsketens en volatiele grondstofprijzen hebben ervoor gezorgd dat circulariteit een onderwerp op bestuursniveau is geworden.”
Waarom circulair het onderspit delft
Tegelijk hebben circulaire bedrijven moeite rendabel te worden. Ze betalen vaak voor activiteiten die lineaire modellen vermijden – gerecycled materiaal, terugname, reparatie, reiniging en refurbishment – terwijl markten doorgaans de laagste prijs belonen. Met onzekere vraag, beperkte trackrecords en hogere kosten kunnen Europese recyclers vaak niet op tegen de prijs van primair materiaal.
Voor banken is dat een financieringsprobleem: krediet schaalt alleen mee bij vertrouwen in toekomstige kasstromen en inschatbare risico’s. Dat raakt juist het midden- en kleinbedrijf hard; in Nederland verzorgen banken meer dan 90% van de mkb-financiering. “Circulariteit is door de geopolitieke situatie inmiddels een voorwaarde voor een toekomstbestendige en weerbare economie”, zei Sijbring. “Tegelijkertijd zien we dat circulaire bedrijven moeite hebben rendabel te worden.”
Hoe het misgaat, illustreerde ze met de Nederlandse kunststofrecycling. Daar ging publiek geld naar recyclingcapaciteit, maar werd de verwachte vraag naar gerecycled materiaal niet wettelijk geborgd. Recyclers moesten daardoor vooral op prijs concurreren met goedkoper nieuw materiaal; toen de vraag terugviel, volgden faillissementen en ging capaciteit verloren.
Publiek geld kan de begin- en opschalingsfase overbruggen, maar dreigt verspild te worden zonder regels die ook daadwerkelijk vraag creëren.
Drie voorwaarden
De NVB doet daarom drie aanbevelingen. Ten eerste een gelijk speelveld dat circulair de logische keuze maakt: stimuleer de vraag, verminder versnippering van de interne markt voor secundaire materialen en laat de werkelijke kosten van niet-circulaire producten meewegen.
Concreet noemt Sijbring minimumeisen voor gerecycled materiaal in producten met kritieke grondstoffen, en circulaire criteria in overheidsaanbestedingen – goed voor zo’n 14% van het Europese bbp en daarmee een krachtig sturingsinstrument.
Ten tweede moet circulariteit verankerd worden in de Europese financiële architectuur, via garanties, blended finance en circulaire criteria in instrumenten als het European Competitiveness Fund. Ten derde zijn heldere, geharmoniseerde definities en betrouwbare data nodig, zodat financiers de risico’s en kansen van circulaire bedrijven beter kunnen inschatten.
“Er ligt al veel goede Europese regelgeving voor circulaire producten. De volgende stap is nu een markt die ook echt werkt”, besloot Sijbring. “De huidige geopolitieke spanningen maken alleen maar duidelijker dat we geen tijd te verliezen hebben.”