Minder regelgeving is niet automatisch meer concurrentie

17 november 2026 Banken.nl 7 min. leestijd

We hebben tegenwoordig voor vrijwel alles een app. We hebben er een voor onze bankrekening, een andere voor beleggingen, weer een voor onze hypotheek en ergens anders vinden we informatie over ons pensioen. Wie een compleet beeld wil van zijn financiële situatie, moet nog altijd behoorlijk wat moeite doen om al die informatie bij elkaar te krijgen.

Dat vind ik eigenlijk vreemd. We praten al jaren over digitalisering, persoonlijke financiële dienstverlening en het belang van financiële zelfredzaamheid. Toch lukt het ons nog steeds niet om consumenten eenvoudig inzicht te geven in hun totale financiële situatie.

Aan de techniek zal het niet liggen. Fintechs kunnen gegevens uit verschillende bronnen combineren en consumenten helpen betere financiële beslissingen te nemen. Alleen moeten ze daarvoor wel toegang krijgen tot die gegevens. Ik denk dat dit enorm belangrijk is om de concurrentie te vergroten. Nieuwe (fintech) spelers dagen gevestigde partijen uit om te innoveren, hun dienstverlening te verbeteren en oplossingen toegankelijker en betaalbaarder te maken voor consumenten.

Met FiDA, de Europese Financial Data Access Regulation, leek Europa een volgende stap richting open finance te willen zetten. Op 4 november kondigde de Europese Commissie aan het voorstel te willen intrekken. Opvallend, zeker nu Europa al jaren spreekt over het versterken van de interne markt, financiële innovatie en de concurrentiepositie van Europese bedrijven.

Ik begrijp de wens om regelgeving te vereenvoudigen, maar als we regels schrappen die juist bedoeld zijn om concurrentie mogelijk te maken, moeten we ons ook afvragen wie daar uiteindelijk beter van wordt.

Van open banking naar open finance

Een klein beetje geschiedenis. Met PSD2 heeft Europa een tijd terug een belangrijke stap gezet richting open banking. Consumenten kunnen onder voorwaarden toestemming geven aan derde partijen om toegang te krijgen tot hun betaalrekeninggegevens. Dat heeft nieuwe dienstverlening mogelijk gemaakt, van boekhoudkoppelingen tot apps die inzicht geven in je uitgaven.

FiDA moest dat principe verder uitbreiden. Niet alleen betaalgegevens, maar ook informatie over bijvoorbeeld hypotheken, beleggingen, verzekeringen en pensioenen zou onder voorwaarden beschikbaar kunnen komen voor andere erkende partijen.

Het uitgangspunt spreekt mij aan. Waarom zou een consument zijn financiële gegevens niet kunnen gebruiken bij een andere aanbieder, wanneer hij daar zelf voor kiest? Ik geloof er nog steeds in dat technologie het mogelijk moet maken om iedereen toegang te geven tot het financiële inzicht dat traditioneel was voorbehouden aan klanten met een private banker. Financieel inzicht en goede begeleiding zouden niet afhankelijk moeten zijn van de omvang van je vermogen.

We stimuleren consumenten om bewuster met hun financiën om te gaan, maar echte financiële educatie begint wat mij betreft bij inzicht in je eigen financiële situatie. Hoe kun je verstandige keuzes maken als je niet eens een compleet beeld hebt van je vermogen, schulden en toekomstige (pensioen)inkomen?

Wat zou het fantastisch zijn als we dit met open finance mogelijk konden maken. Denk aan één overzicht van je betaalrekeningen, beleggingen, hypotheek en pensioen. Of aan een fintech die op basis van die gegevens inzichtelijk maakt of je financieel op koers ligt en welke keuzes je kunt maken om je doelen te bereiken. Of een digitale adviseur die je financiën kan optimaliseren.

Dat is voor mij de echte belofte van open finance: financieel inzicht en persoonlijke begeleiding toegankelijk maken voor iedereen, niet alleen voor mensen met een private banker.

Minder regels klinkt aantrekkelijk

Toch begrijp ik ook de weerstand tegen FiDA. Banken en verzekeraars zouden aanzienlijke investeringen moeten doen om financiële gegevens op een gestandaardiseerde en veilige manier beschikbaar te maken.

Dat betekent nieuwe technische koppelingen, systemen voor toestemmingsbeheer en aanvullende beveiliging. Dat terwijl financiële instellingen al te maken hebben met een flinke hoeveelheid Europese regelgeving.

De Nederlandse Vereniging van Banken is over het algemeen positief over FIDA echter wel kritisch. Op haar website valt te lezen: “De NVB is kritisch op het huidige FIDA‑voorstel en pleit voor een fundamentele herziening. De verwachte voordelen van open finance wegen in de huidige vorm niet op tegen de risico’s en de extra regeldruk voor banken, zeker in een periode waarin de EU juist inzet op vereenvoudiging van regelgeving.”

Daar zit wat in.

We moeten voorkomen dat Europa opnieuw een omvangrijk regelgevingsstelsel optuigt waarvan de kosten duidelijk zijn, maar de voordelen voor consumenten vooral op papier bestaan.

Bovendien brengt het delen van financiële gegevens risico’s met zich mee. Wie krijgt toegang? Hoe voorkomen we misbruik? Willen we dat grote internationale technologiebedrijven nog meer inzicht krijgen in onze financiële situatie? Volgens mij zijn dit vragen die niet verdwijnen door simpelweg te stellen dat financiële gegevens van de consument zijn.

Wie profiteert als we niets doen?

Tegelijkertijd moeten we ons afvragen wat er gebeurt wanneer Europa helemaal geen gemeenschappelijk kader voor open finance ontwikkelt.

Gevestigde financiële instellingen beschikken over enorme hoeveelheden klantgegevens. Nieuwe partijen hebben die informatie vaak niet. Dat is op zichzelf niet verkeerd. Banken en verzekeraars hebben jarenlang geïnvesteerd in hun systemen, dienstverlening en klantrelaties, maar het betekent wel dat nieuwe aanbieders afhankelijk kunnen blijven van de bereidheid van gevestigde partijen om gegevens te delen.

Europa wil met minder regelgeving de concurrentiekracht versterken, maar het schrappen van regels kan soms juist betekenen dat bestaande marktposities worden beschermd. Minder regelgeving leidt niet automatisch tot meer concurrentie.

Meer verplichte datadeling leidt niet vanzelf tot betere financiële dienstverlening. De fintechsector moet zelf aantonen dat toegang tot gegevens daadwerkelijk waarde oplevert voor consumenten. Alleen roepen dat banken hun data moeten openstellen, is wat mij betreft onvoldoende.

De klant moet het uitgangspunt zijn

Ik denk dat we de discussie over FiDA te veel voeren vanuit de belangen van financiële instellingen en technologiebedrijven. De ene partij ziet vooral hoge implementatiekosten. De andere ziet mogelijkheden om nieuwe producten te ontwikkelen. Waar is de consument in deze discussie?

Wat mij betreft moet die zelf kunnen bepalen welke erkende partijen toegang krijgen tot zijn financiële gegevens, voor welk doel en hoe lang. Natuurlijk binnen duidelijke grenzen voor privacy en veiligheid.

Dat betekent overigens niet dat alle informatie gratis beschikbaar moet worden gesteld. Financiële instellingen maken kosten om gegevens veilig en betrouwbaar te ontsluiten. Een redelijke vergoeding daarvoor is verdedigbaar, maar die vergoeding mag ook geen verkapte manier worden om concurrenten buiten de deur te houden.

Daarom zou ik liever zien dat Europa kiest voor een eenvoudiger en gefaseerd model voor open finance.

Begin bijvoorbeeld met gegevens waarvoor concrete consumententoepassingen bestaan. Stel duidelijke eisen aan veiligheid en toegang, maar voorkom dat iedere instelling vanaf dag één een kostbare infrastructuur voor alle denkbare gegevens moet ontwikkelen.

Laat banken, verzekeraars en fintechs gezamenlijk aantonen welke toepassingen daadwerkelijk waarde toevoegen. Breid het systeem vervolgens uit wanneer de voordelen zichtbaar zijn.

Schrap FiDA desnoods, maar niet de ambitie

Ik ben er nog niet van overtuigd dat het intrekken van FiDA een verkeerde beslissing is. Het oorspronkelijke voorstel was omvangrijk en de kritiek op de uitvoerbaarheid verdient serieuze aandacht.

Als we FiDA schrappen, moeten we wel met een alternatief komen. Een alternatief dat consumenten daadwerkelijk zeggenschap geeft over hun financiële gegevens en nieuwe spelers de kans biedt om betere dienstverlening te ontwikkelen. Want uiteindelijk gaat open finance niet over het beschermen van de belangen van banken of fintechs. Het gaat over consumenten die dankzij technologie betere financiële keuzes kunnen maken.

Europa wil met minder regelgeving de concurrentie stimuleren, maar als we daarmee vooral de bestaande marktposities beschermen, bereiken we precies het tegenovergestelde.