Het energielabel is een kredietparameter geworden. Toch wordt vastgoeddata in deze markt vrijwel nooit opgebouwd vanuit praktijkkennis, maar vanuit koppelingen op bestaande registers. Dat verschil bepaalt of een financiële instelling haar eigen cijfers kan verantwoorden.
Sinds 1 januari 2026 bepaalt het energielabel van een woning mede hoeveel iemand mag lenen. Bij een E-, F- of G-label komt er 20.000 euro leenruimte bij voor energiebesparende maatregelen. Wie een woning met een A++++-label koopt, mag 30.000 euro extra lenen, en 40.000 euro als op die woning een energieprestatiegarantie van ten minste tien jaar zit. Een gegeven over een gebouw is daarmee een parameter in de kredietverstrekking geworden.
Dat verandert de aard van de vraag. Een onjuist label is geen datakwaliteitsprobleem meer. Het is een onjuist verstrekte hypotheek.
De vragen die daarop horen te volgen, worden in de praktijk zelden gesteld: waar komt de data vandaan waarop de kredietbeslissing rust? En bij wie ligt welke verantwoordelijkheid?
Modelleren gaat sneller dan controleren
Er gebeurt op dit moment veel met vastgoeddata. Er komen partijen bij die woningkenmerken ontsluiten, verduurzamingspotentieel schatten en portefeuilles doorrekenen. De meeste van die proposities zijn op dezelfde manier gebouwd. Ze koppelen openbare registers aan elkaar en publiceren het resultaat als API.
Met de modelleertechniek van vandaag gaat dat snel en zonder dat er iemand aan te pas komt die woningen van binnen kent. Wat daar uitkomt, is opgebouwd uit API-lagen en heeft daardoor zelden een aantoonbare relatie met de woning waar het over gaat.
Dat verplaatst het werk naar achteren: uitzoeken en corrigeren wat niet klopt. Een rekenmodel dat vooraf is ingericht volgens de wettelijke rekenmethodiek voorkomt dit herstelwerk en zorgt ervoor dat je geen appels met peren vergelijkt.
Vier risico’s in kaart
Kwaliteit die niet te toetsen is
Wie een uitkomst afneemt van een partij die het vak eronder niet beheerst, koopt een getal en geen oordeel. Er is dan nergens in de keten iemand die kan bepalen of een afwijking een modelfout is, een registratiefout of een bijzonderheid van de woning. Alle drie zien er in een API identiek uit.
Herkomst die niet te verantwoorden is
De samenstelling van een energielabel bestaat uit een berekening die is gebaseerd op ongeveer 800 pagina’s aan kennis die een adviseur moet bezitten om een woning kwalitatief te kunnen beoordelen. “Onze leverancier levert dit aan” is geen herkomst. Op het moment dat een financiële instelling, een toezichthouder of een klant een klacht heeft, moet zowel het antwoord als de verantwoording uit je eigen organisatie komen.
Daarmee is ook de tweede vraag beantwoord: verantwoordelijkheid verschuift niet mee met de data. Wie de levering uitbesteedt, houdt de verantwoording zelf.
Prijsrisico uit een keten die je niet ziet
Een leverancier die data doorverkoopt in plaats van produceert, beheerst zijn eigen kostenbasis niet. Zijn tarief volgt dat van zijn bron en die keten is voor jou onzichtbaar. Daar komt bij dat de overstapkosten oplopen zodra een acceptatieproces of een rapportagelijn op één koppeling draait. Die combinatie is ongunstig: oplopende tarieven op precies het moment dat overstappen het duurst is.
Afhankelijkheid die inmiddels toezichtsdomein is
Dit is het punt waarop de discussie ophoudt commercieel te zijn. Onder DORA, dat sinds 17 januari 2025 van toepassing is, moeten financiële entiteiten hun concentratierisico op ICT-dienstverleners beoordelen en beheersen en voor kritieke diensten een gedocumenteerde exitstrategie hebben. Daar hoort bij dat data daadwerkelijk migreerbaar is en dat contracten voorzien in ondersteuning bij de overgang.
Het antwoord daarop is niet dat een bank deze kennis maar zelf moet gaan opbouwen. Praktijkkennis over woningen laat zich niet inhuren in een IT-afdeling en wie het toch probeert, verplaatst het kwaliteitsprobleem alleen naar binnen. Het antwoord is een leverancier die kan uitleggen waar zijn cijfers vandaan komen en die zijn data en zijn onderbouwing bij vertrek meegeeft. Een leverancier die dat geen van beide kan, is geen leverancier. Dat is een afhankelijkheid met een factuur.
Kwaliteit en regie aan de voorkant
SIMPLR. heeft de omgekeerde volgorde aangehouden. De verduurzamingsmodule is gebouwd vanuit de vakinhoud van het opnemen en beoordelen van woningen: leren van data uit het verleden, optimaliseren, testen in de praktijk, fouten handmatig opsporen en opnieuw modelleren.
Dat is trager en aan de voorkant duurder. Het levert wel op dat bij elke uitkomst te reconstrueren is hoe die tot stand is gekomen, dat afwijkingen inhoudelijk beoordeeld worden in plaats van doorgegeven en dat het model meebeweegt als de wetgeving verandert of een opdrachtgever een andere vraag heeft.
Dat raakt de hele verduurzamingsketen. Met afhankelijkheid van derden kan die keten niet functioneren. Installateurs haken af bij fout aangeleverde informatie, omdat ze dan alsnog terug moeten. Adviseurs zijn zoveel hersteltijd kwijt op locatie dat ze het net zo goed zelf handmatig kunnen opnemen.
Kwaliteit en regie aan de voorkant scheppen vertrouwen en uitvoering aan de achterkant. Zo ontstaan uniformiteit en onafhankelijkheid, waarbij de juiste informatie en data-uitwisseling de kernfactoren voor succes zijn.
Vier vragen die het onderscheid zichtbaar maken
Voor wie op dit moment een dataleverancier selecteert, zijn dit de vragen die het snelst duidelijkheid geven:
- Wat gebeurt er als een uitkomst afwijkt van de werkelijkheid? Wie beoordeelt dat en op basis van welke vakkennis?
- Kan de herkomst van een individuele waarde worden gereconstrueerd, tot op het niveau van de onderliggende observatie?
- Welke gegevens worden opgehaald die niet nodig zijn voor het doel en waarom staan die er dan in?
- Wat is het exitscenario? Welke data komt mee, in welk formaat en wie ondersteunt de overgang?
Een leverancier die op alle vier een concreet antwoord heeft, bouwt vanuit kennis. Die grip op de eigen bron is wat de kwaliteit te onderbouwen maakt, wat ruimte geeft om mee te bewegen als de eisen vanuit de Nederlandse of Europese wetgever veranderen en wat van een koppeling voor vandaag een keuze maakt die over vijf jaar nog staat.
Een artikel van Florentine van der Laan, oprichter en eigenaar van SIMPLR.