De Europese bankensector betreedt een periode van normalisatie na de uitzonderlijke marktomstandigheden tussen 2023 en 2025. Dat blijkt uit de nieuwste European Retail Banking Radar van Kearney, waarin de prestaties van 88 banken in 21 markten in West- en Oost-Europa worden geanalyseerd. Zuid-Europa steekt eruit als de regio met de hoogste operationele efficiëntie.
Volgens het rapport hangt duurzaam succes voor Europese banken niet af van het profiteren van gunstige marktomstandigheden, maar van het behouden van focus en het efficiënt uitvoeren van de bedrijfsvoering, ook wanneer de economische omstandigheden minder rooskleurig zijn. Dat is een van de belangrijkste conclusies uit het onderzoek, dat kijkt hoe banken zich aanpassen aan een steeds onzekerder operationeel klimaat.
De cijfers over vorig jaar laten zien dat banken de overgang naar een normalere marktsituatie over het algemeen goed hebben doorstaan, nadat zij eerder profiteerden van snel stijgende rentemarges. Tussen 2022 en eind 2023 boekten banken recordwinsten doordat zij de rente op leningen direct verhoogden, terwijl de spaarrente slechts beperkt meesteg. Dat veranderde toen centrale banken vanaf medio 2024 begonnen met het verlagen van de beleidsrente.
Voor 2025 en de jaren daarna zal duurzaam succes volgens Kearney vooral afhangen van gedisciplineerd management en een efficiënte bedrijfsvoering, in plaats van hoge rentestanden. Het rapport becijfert dat elke rentedaling van 10 basispunten door de Europese Centrale Bank leidt tot een inkomensdaling van ongeveer €26 miljard voor banken in de EU-27.
De resultaten laten zien dat banken in Zuid-Europa, met name in Portugal en Spanje, het meest efficiënt opereren. Portugal noteert een cost-income ratio van 32% en Spanje 37%. Ter vergelijking: Frankrijk kent met 67% de hoogste cost-income ratio van Europa. Gemiddeld kwam de efficiency ratio in Zuid-Europa in 2025 uit op 44,%, het laagste niveau van alle Europese regio’s.
Drijfveren achter de winstgevendheid
Ondanks de afnemende rentemarges groeide het volume aan retailleningen in 2025 met 3,5%. Daarmee was sprake van de sterkste groei in drie jaar, mede doordat lagere leentarieven de vraag van consumenten stimuleerden.
Om de dalende rente-inkomsten op te vangen, richtten banken zich sterker op inkomsten uit provisies en vergoedingen, zoals betaaldiensten, betaalkaarten en beleggingsadvies. De netto-inkomsten uit provisies en commissies namen op jaarbasis met 4,5% toe en bleken essentieel om de winstgevendheid op peil te houden.
Dankzij deze verschuiving steeg de gemiddelde winst per klant in Europa met 2,1%. De verschillen tussen regio’s zijn echter aanzienlijk. Zo nam de winst per klant in Oost-Europa met 11,1% toe, terwijl deze in de Scandinavische landen en Zwitserland juist met 9,1% daalde. Ook de operationele efficiëntie verschilde sterk per land.
Zuid-Europa onderscheidde zich opnieuw door een strakke kostenbeheersing, aangevoerd door Portugal met een cost-income ratio van 32%. Frankrijk bleef achter met 67%. Het Verenigd Koninkrijk bleek bovendien bijzonder gevoelig voor rentedalingen, doordat 91% van de bancaire inkomsten direct afhankelijk is van rente-inkomsten.
Toenemende impact van AI
Technologische investeringen blijven de bancaire sector ingrijpend veranderen. Europese financiële instellingen investeerden in 2025 naar schatting €9,15 miljard in kunstmatige intelligentie. Dat bedrag zal naar verwachting jaarlijks met meer dan 33% groeien.
AI vervangt werknemers daarbij niet zozeer, maar verhoogt vooral de productiviteit. Zo steeg de opbrengst per medewerker met 3,1% en nam het bedrijfsvolume per medewerker met 7% toe. Sinds 2008 is de productiviteit per medewerker in Europa ongeveer verdubbeld, terwijl het bedrijfsvolume per bankkantoor bijna verdrievoudigde.
Naast efficiëntere bedrijfsprocessen verandert AI ook de manier waarop monetair beleid doorwerkt in de economie. Dankzij realtime risicomodellen, geautomatiseerde prijsstelling van leningen en snellere verschuivingen van spaargelden worden renteaanpassingen sneller doorgegeven aan de markt. Hierdoor kunnen de inkomsten van banken sterker gaan schommelen, waardoor een efficiënte en goed georganiseerde bedrijfsvoering steeds belangrijker wordt voor concurrentievoordeel.
“Operationele efficiëntie en digitale investeringen vormen steeds meer het hart van de bankensector”, stelt Kearney-partner Roberto Freddi. “De echte meerwaarde ontstaat echter wanneer banken deze ontwikkelingen weten om te zetten in een klantbeleving die menselijker en persoonlijker is.”
Blijven investeren in waardecreatie
Om ook in een uitdagender marktomgeving goede resultaten te behalen, zullen banken volgens Kearney een bewustere strategie moeten volgen. In plaats van afhankelijk te zijn van macro-economische ontwikkelingen, richten de best presterende banken zich steeds vaker op vermogensbeheer, verzekeringsproducten en transactiediensten om terugkerende provisie-inkomsten op te bouwen.
Tegelijkertijd blijven zorgvuldig kredietbeheer en een doordachte prijsstrategie essentieel nu de vraag naar leningen door lagere rentes weer aantrekt.
Volgens Kearney betekent het behouden van winstgevendheid dat traditionele kostenbesparingen plaatsmaken voor continue, intelligente automatisering. Door de aanhoudende macro-economische onzekerheid en veranderende financieringskosten kunnen banken niet langer vertrouwen op de veerkracht die zij de afgelopen jaren hebben laten zien. Alleen instellingen die strategische planning weten te combineren met snelle en efficiënte uitvoering, zullen op de lange termijn een concurrentievoordeel behouden.
“Retailbanken staan onder druk door zwakke macro-economische vooruitzichten, mondiale onzekerheid en dalende rentestanden. Juist nu is het moment om slimmere en veerkrachtigere bedrijfsmodellen te ontwikkelen”, sluit Daniela Chikova (partner bij Kearney) af.