Zeventig procent van alle online fraude begint op sociale media. Toch nemen platformen als Meta, TikTok en Google naar het oordeel van de banken nog altijd onvoldoende maatregelen om criminelen te weren. Naar aanleiding van nieuwe fraudecijfers roept de Nederlandse Vereniging van Banken de techbedrijven op eindelijk hun verantwoordelijkheid te nemen.
De oproep valt samen met de publicatie van de jaarlijkse fraudecijfers. Daaruit blijkt dat de schade door bankhelpdeskfraude in 2025 steeg met ruim €3 miljoen, naar €25,8 miljoen in totaal. Ook de schade door phishing nam toe, met €1,8 miljoen tot bijna €2,6 miljoen.
Tegelijkertijd daalde het aantal slachtoffers van bankhelpdeskfraude met 14%, naar iets minder dan 5.900 personen. Mede dankzij publiekscampagnes en nieuwe veiligheidsmaatregelen – zoals verlaagde daglimieten en een verplicht tijdslot bij het verhogen ervan – zijn consumenten alerter geworden. Maar de gemiddelde schade per slachtoffer stijgt daarmee juist: fraudeurs richten zich op hogere bedragen.
Dweilen met de kraan open
Banken hebben de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in fraudebestrijding en werken intensief samen met de politie, telecombedrijven en andere partijen. Met telecombedrijven lukt het om gezamenlijk veiligheidsmaatregelen te ontwikkelen, stelt Marco Doeland van de Nederlandse Vereniging van Banken tegenover het FD. “Met sociale media niet.”
Dat gebrek aan samenwerking maakt verdere bestrijding van online fraude volgens NVB-voorzitter Medy van der Laan structureel ontoereikend: “Zonder de hulp van big tech en sociale mediabedrijven blijft het dweilen met de kraan open.”
De frustratie bij de banken is tastbaar. Doeland stelt dat zelfs de veiligheidsprofessionals van banken nauwelijks contact kunnen krijgen met de platformen. “We zitten met iedereen aan tafel, van de politie tot de Consumentenbond. Sociale media ontbreken structureel.” De politie deelt die analyse.
Gijs van der Linden (teamleider van het Landelijk Meldpunt Internet Oplichting) stipt aan dat de helft van de webwinkelfraude van de platformen van Meta komt.
Meta laat weten de beschuldigingen niet te herkennen en wijst op de verwijdering van 159 miljoen frauduleuze advertenties en 10,9 miljoen criminele accounts in 2025. TikTok zegt 97,7% van illegale content te verwijderen voordat die wordt gemeld. Google reageerde niet.
Meta verdient naar schatting van AML Intelligence jaarlijks $16 miljard aan door criminelen geplaatste advertenties.
Kifid verhoogt drempel voor ‘grove nalatigheid’
De roep om meer actie van sociale media komt op een moment dat banken ook juridisch onder druk staan. Kifid stelde recent dat banken bij bankhelpdeskfraude in beginsel de volledige schade moeten vergoeden, tenzij sprake is van aantoonbare grove nalatigheid aan de kant van de klant.
De Commissie van Beroep oordeelde dat slachtoffers van bankhelpdeskfraude zo geraffineerd worden gemanipuleerd dat zij zich doorgaans niet bewust zijn van het gevaar – en dat het enkel niet naleven van veiligheidsvoorschriften onvoldoende is om grove nalatigheid vast te stellen. In 2025 werd iets meer dan 45% van de schade door bankhelpdeskfraude bij particulieren uit coulance vergoed.
Wetgeving schiet tekort
In Europa geldt sinds 2024 de Digital Services Act, die platformen verplicht illegale inhoud te verwijderen. Maar de banken vinden dat deze wetgeving onvoldoende wordt gehandhaafd.
Het contrast met de eigen sector is groot: financiële instellingen zijn bij wet verplicht klanten en transacties streng te controleren, en betaalden in het verleden al megaboetes voor tekortschietend optreden tegen witwassen. Die druk ontbreekt bij de techbedrijven, die bovendien profiteren van de advertentie-inkomsten die criminelen genereren.
De NVB roept sociale mediabedrijven op concrete maatregelen te nemen, zoals het actief verwijderen van nepadvertenties en valse websites. Zolang dat uitblijft, zullen de kosten van fraudebestrijding uiteindelijk worden doorberekend aan alle rekeninghouders – vorig jaar stegen de kosten van de bankrekening al met meer dan 10%.