Hoewel de toegang tot AI-tools onder werknemers het afgelopen jaar met 50% is gestegen, kampt het bedrijfsleven met een groeiende kloof tussen de beschikbaarheid van technologie en de feitelijke activatie ervan. Uit de 2026-editie van het Deloitte-rapport ‘State of AI in the Enterprise’ blijkt dat de meeste organisaties nog altijd worstelen met de stap van kleinschalige pilots naar volledige productie.
Voor het onderzoek ondervroeg Deloitte wereldwijd 3.235 leidinggevenden over hun AI-initiatieven. Wat hieruit naar voren komt, is dat waar driekwart van de bedrijven AI als essentieel beschouwt voor de strategie, 84% van de organisaties de aard van het werk of de functies binnen het bedrijf nog niet herontworpen heeft.
Hierdoor wordt de technologie vaak ingezet als een extra laag bovenop bestaande, ongewijzigde werkprocessen, wat de verwachte productiviteitswinst beperkt.
Stagnatie door gebrek aan procesverandering
Deze stagnatie uit zich in wat de onderzoekers de ‘Pilot Trap’ noemen. Slechts 25% van de respondenten geeft aan dat meer dan 40% van hun AI-experimenten daadwerkelijk in de dagelijkse operatie is geïntegreerd.
De barrières voor opschaling zijn vaak niet technologisch van aard, maar liggen in een gebrek aan een robuuste data-infrastructuur en de schaarste aan talent dat in staat is om met deze systemen te werken.
“Organisaties schakelen nu van experimenteren naar het op grote schaal inzetten van AI en integreren het steeds meer in hun kernactiviteiten”, stelt Nitin Mittal (wereldwijd AI-lead bij Deloitte). “AI moet bewust in werkprocessen geïntegreerd worden en mens en machine‑intelligentie beter laten samenwerken om de volledige waarde te benutten.”
De opkomst van Physical AI
Waar de aandacht voorheen vooral uitging naar softwarematige toepassingen, signaleert Deloitte nu de definitieve doorbraak van ‘Physical AI’. Dit betreft de integratie van intelligentie in robots, drones en sensoren die fysieke beslissingen nemen in de buitenwereld.
Momenteel maakt 58% van de bedrijven hier al gebruik van, een aandeel dat naar verwachting stijgt naar 80% binnen twee jaar.
De voordelen van deze trend zijn aanzienlijk; het stelt bedrijven in staat om hun fysieke operatie, zoals logistiek of veiligheidsmonitoring, direct te optimaliseren door data aan hardware te koppelen. De drempel is echter hoog: waar software-pilots relatief goedkoop zijn, vraagt Physical AI om investeringen in de miljoenen vanwege de benodigde hardware en aanpassingen aan de fysieke infrastructuur.
De roep om digitale soevereiniteit
Een opvallende nieuwe ontwikkeling in het rapport is de groeiende aandacht voor ‘Sovereign AI’. Maar liefst 77% van de bedrijven laat de geografische herkomst van AI-oplossingen nu meewegen in hun keuze, gedreven door zorgen over geopolitieke afhankelijkheid en datasoevereiniteit.
Ondertussen bereidt de markt zich voor op de opkomst van ‘Agentic AI’: autonome systemen die zelfstandig acties kunnen uitvoeren. Hoewel 74% van de bedrijven dit binnen twee jaar wil implementeren, beschikt momenteel slechts 21% over een volwassen governancemodel om deze agents te beheren.
Jorg Schalekamp (AI lead bij Deloitte Nederland) benadrukt dat concurrentievoordeel in de nabije toekomst voortkomt uit deze menselijke adoptie. “Door zowel de capaciteiten van hun talent als de AI-tools te versterken, kunnen teams nieuwe werkmethoden toepassen."
Volgens het rapport ligt de grootste uitdaging voor 2026 dan ook niet in het aanschaffen van meer computerkracht, maar in het strategisch heruitvinden van hoe organisaties hun doelen bereiken.